Реальные случаи


Первый Абхазский Комикс
"Абраскьыл: Абраскьыли адауи"

03.01.2012 

Амашәыр ҟадыџь


Аҧсуа фольклартә материалқәа реизгара, рҭаҩра аҭоурых ду амоуп. Иҟалап иахьазы Нарҭаа роума, Абрскьыл иоума, аҵанқәа роума, абзазаратә лақәгьы акәзааит ианырымҵаҵ, уаҩ изымдыруа сиужетк уажәшьҭа иуҧылап ҳәа сыҟам. Аха иҟоуп аҧсуа фольклор аҿы ҽысҭак, аматериал ду змоу, издыруагьы, изҳәогьы, еиҭазҳәогьы шырацәоугьы, аха макьаназы акьыҧхь аҿы иаҳамбо, афольклористцәагьы рхатә архив аҿгьыы имаҷны ирымоу. Уи зыхҟьоу, акы – дара ажәабжьҳәацәа уи аҩыза аҭоурыхқәа захьынџьара еиҭарҳәом, иҧшӡам ҳәа иҧхьаӡаны (аиқәлацәа анааидтәалоу, тәым уаҩык данрылам ирҳәалоит оуп), ҩба – ианызҵо афольклористцәагьы ари аҩыза атеқстқәа аҧхьаҩ изнагара рцәыуадаҩхеит. Аха, егьа ус иҟазаргь «аҳәатәи аҳәашьеи» рымҳәои, изҳәоз ианырҳәоз рҿы ишҭабзиахаз аформа аҭаны абарҭ аматериалқәа иахьа ишәыдаагалоит. Арҭ зегьы иҟалахьоу хҭысқәоуп, аха афырхацәа рыхьӡқәа арбара аҭахым ҳәа иҧхьаӡаны ибжьаҳажьит.

Сироб-џьан

1

Ари зны абыргцәа ахьеилатәаз рҩыза дыхҭаркит – Иҟалазеи, уанаџьалбеит, ҧҳәыск уара узы дышҧаҟамлеи? Ҧҳәысда, хшарада уҽуражәит. Абри змааноу ҳауҳәароуп – ҳәа. Ихҭаркыз аҧхьаӡа дкәанызануан, аха нас – Ас сыгәхьаа шәагозар, сҭоурых шәасҳәап – иҳәеит. Саныҷкәыныз ӡӷабки сареи ҳаигәаҧхеибашьеит. Аҿа лсырҳәеит, ачара аҽҳәарагьы ҧҵәаны иҟан. Мышкы зны, рқыҭа савсны сышцоз, сгәы иамузт рыҩны шыҟоу амҩала сцап, џьара харантә акәзаргьы дызбозар сҳәан, сышнеиуаз лара лхаҭа агәашә дылагылан. Аҧсшәа еибаҳҳәеит, – Уааи, умҩахыҵ, лҳәеит. – Ҟаҳ, ҟалашьа амоума, бани баби сырбар ҧхашьароуп – сҳәан, исымурц салагеит. – Урҭ ыҟаӡам, уахагьы иҟалаӡом, – лҳәеит. – Баби бани ыҟамкәа ҳхала ҳаидырбалар нас ауаа рыбызқәа шыҟоу бдыруеит… – ҳәа салаган, – Уигьы агьаурым, – лҳәеит, усгьы ирлас ҳаибагараны ҳаҟоуп, уи адагьы амш ахәлара иаҿуп, уабацои цхабжьон, умҩахыц – лҳәан, аҩныҟа сналгеит. Иаарласны схәы, сыҧхь лырхиеит. Краҳфеит, краҳжәит. Сара стәаны сахьлыхәаҧшуаз сгәы ҭгәырӷьаауан, ӡӷаб ӷәӷак, еилҟьак анцәа дахьсаҭәеишьаз. Сара усгьы ижәбо соуп, саныҷкәыназгьы абас сцәыхьӡа сыҟан. Ус сышьҭаларҭагь лырхиет. Сҽааилысхын ацәашьқәа ырцәан санышьҭала ларгьы ауада дааҩнлан лҽеилылхын днасыкәаиеит. Сгәы насыҵасын снапы аалыкәсыршеит. Ларгьы убри дазыҧшызаарын лнапы насыкәлыршан, ани лымч ҭазза иҟамзи, слырӷәӷәацәеит. Саргьы ас ҟалоит ҳәа сахьазыхиамыз акәхап амашәыр сымпыҵҟьеит. – Ааат, абри иоума сара хаҵас исықәнагаз, раҧхьатәи ҳаицышьҭалараан абас сзызуыз – лҳәан данҩаҵҟьа, аусқәа шҽеимхоз еилыскаан сымаҭәақәа сывараҿ асқам иахьықәыз неизыҳәҳәаны инасгәыҵаскын, сҧенџьыр сынкылҧеит. Уи ашьҭахь ҩынтәҟа, хынтәҟагьы аҧҳәысаагара сгәы иҭаскьхьан, аха ани сымаҭәақәа сгәыҵырҟәыҟәлан сқәасқәасуа рымӡырха сықәсны санцоз анаасгәалашәалак снаҟәыҵгәышьон. Убри оуп сара сҭоурых.

2

Аӡәы ӡӷаббара ҳәа џьара днеит. Ицара аамҭа анааи, иҽы ахьҿаҳәаз ахь дандәықәла, аҭыҧҳагьы иҽыжәлашьа збоит ҳәа дишьҭалеит. Ишьапы ашькыл иҭаргыланы данеиха, амашәыр импыҵҟьеит. Аӡӷаб дахьгылаз «Фуу!» лҳәеит. Аҷкәынгьы дааиҵамхакәа – Иа, анцәа биныҳәааит! Абыржәы фу, бымҳәазҭгьы ҳаимгәаблаа ҳамцоз – иҳәеит.

3

Маҳәык зны иабхәара дырҭааит. Крифеит, крижәит, маҷаркгьы рыман идыржәит. Иифаз акәу, амаҷар акәу изхарахаз уара идыр, дычуа далагеит. Ицара аара аамҭа анааи – Анаџьалбеит санҽыжәло машырк смыхьааит, – иҳәан, иҽирӷәӷәан, егьын дҽыжәлеит. Арахь аҧшәмацәа иҽаӷәра кны доурышьҭуам ацәажәара иаҿуп. Аусқәа цәгьахоушәа аниба, скьархә ааҭганы схысып, ани абыжьгьы уахь иаласырӡып иҳәан, икьарахә ааҭиҧаан даҵхеит. Аха рыцҳарас иҟалаз, икьарахә еибамгеит. Иабхәа дахьгылаз днаиҵаҧшым – Кьарахәс иумоу ҳәа агьыҟам, аха уаҳәла уеибыҭоуп – иҳәеит. Амаҳәгьы ашҭа дыҭҟьаны дцеит. Жәохәҟа шықәса иабхәараахь дкылсуамызт. Аҵыхәтәан ирхашҭхьазаргь уажәшьҭа ирхашҭхеит ҳәа анигәыхә ддәықәлеит. Уа дахьнеиз жәохә шықәса мҵхьази, иабхәараа рыҩны ахьыҟаз дақәымшәеит. Ҷкәына ҵәрышкәак дибан – Уара абригьы, абригьы дахьынхо сақәшәом иахьыҟоу удыруама? – ҳәа диазҵааит. – Ааи, абра аҩадахьы ауп, сара унаскьазгоит, – иҳәан днаиаҧысит. – Ҳаит, анцәа уиныҳәааит ҷкәына еилҟьак уоуп, иухыҵуеи баба, – ҳәа дҵааит амаҳә. – Ус шықәсыла исыздырам, аха абни захь уцо имаҳә машәыр анизиу ашықәсан сиит лҳәоит нана – аҭак ииҭеит аҷкәын.

4

Қыҭак аҿы ус хьанҭак аҵыхәала аизара ҟарҵеит. Рус иалацәажәеит, еимаркит, еиҿаркит аха ӡбашьак рзаҭом. Еидышшылаӡеит арахь рус нақәацашьак амам. Аҵыхәтәан аӡәы даақәгылан – Уара, ҳнибарҵәеит шәымбаӡои? Абра быргк бзиак дҳамамзи енагь ҳаилзыргоз, дабаҟоу уара абри? – ҳәа дҵааит. – Уи дажәит, ишьамхы днанагом, аҩны дтәоуп – рҳәеит. – Аа, абаақәа, ҽыла акәзаргь даҳзаажәга, ари азҵаара ҳамч акәымхеит – рҳәеит зегьы. Ицан дааргеит ани абырг. Иҟаз иарҳәеит. – Ибзиоуп, бабараа, шәнаскьа-ааскьеишь сара ари аус сахцәажәоит – иҳәан, ихҭырҧагьы ааихихын, илабашьа ыҵаирсырц иҽахиҟьаз амашәыр импыҵҟьеит. Еилагылаз зегьы «ҟоҳ», «чоҳ» рҳәеит. Абырг игылаз днарылаҧшын, нас иашьҭахьҟа абжьы хьгаз ахь даахьаҳәын – Уажәшьҭа уара уцәажәала – иҳәан, илабашьа ааҵхны ажәлар днарылҵит.

5

Ари чара дук ыҟан. Амаҵуцәа ашьаҧа иҵагьежьуа архиара иаҿын. Ачараҿ усгьы аҩы каҭәоит, аӡы каҭәоит, ӡӷабк торт дук лыманы дшааиуаз ана аҟьацәыраҿ длықәҵәраан, лыҽлырххацәазар акәхап, амашәыр лымпыҵҟьеит. Ари заҳаз амаҵуцәа инеихәаҧы-ааихәаҧшын «пфыт», «чыҭ» ҳәа ацәыҵаччара иалагеит. Ашьаҧа еиҳабыс иамаз, арҭ уажә ччараха ирысыр, аусгьы ҧхасҭахоит, аӡӷабгьы лыҽдлыршьуеит игәыхәын, ани аторт мыжда зкыз лахь – Ааат, бнаскьа, бнаскьа – ҳәа ҿиҭит. Нас аҟьыҵәыра днықәчаразын иаргьы иҟалҵаз аицәа ҟаиҵеит. Иуаажәлар днарылаҧшын – Зегьы ишәаҳама? – ҳәа ҿааиҭит. Амаҵуцәа ируа ирҳәо иақәымшәо ишанханы ихәаҧшуан. Нас еиҭа ибжьы ааиҵыхны – Ҳара ҳусгьы акоуп, ҳаӷьымӡӷгьы акоуп, уажәшьҭа шәымгылан, шәықәгьежьаан шәус ҟашәҵала! – ҳәа днарықәҵәҟьеит.

6

Ари раҧхьаӡа Аҧсны амалициа анеиҿыркаауаз акәын. Аиҳабыра ақыҭаҿы иахьааиз уа иатәыз аӡәы далырхырц иашьҭалеит, аха издыргалоз зегь мап рцәыркәан. Нас, – Уара, арҭ ахацәа ирымуазар, шәааи, ҷкәынак идаҳгалап, – рҳәан, сара сыҟны иаанагеит. Аҧхьаӡа саргьы мап скыр цәгьа исымбо сыҟан, аха ани амалицара иацу ҳәа аказен тапанча, амҿыҭра иҭаҵаны иансдырба сақәшаҳаҭхеит. Уи акәхеит, сҽырбабаны ақыҭа салоуп, стапанча сшьамхы инадҳалауа. Аӡӷабцәа зегьы зхәаҧшуа усгьы сара соуп. Ус сшыҟаз, «аиҳабыра уҧхьоит» рҳәан, сцеит. Уаҟа ауаа игылаз раҧхьа снаргыланы аиҳабы дсыхцәажәеит, «ари аҷкәын дзакәу» ҳәа. Нас снавигалан, – Уара, абра абрагьк ҳишьҭоуп, уаргьы дудыруеит. Адырра злаҳамоу ала, абра қыҭак аҿы дырҭан, цәыкгьы ҳамҭас ирҭеит. Уаха шәара шәганахь дцараны дыҟоуп. Уа цҳа заҵәык ауп иху, дықәымсыр ҟалом. Убра уара уаха уихаҩароуп. Дубеит, инаигәыдҵан душьыроуп – ҳәа саиҳәеит. Ауаҩ ишьра акыр аҭахума, аха уи ашьҭахь иҟоу сзымдыруа сыҟазма. Исцәымыӷӷхеит адунеи азна, аха иааг! Ари аҟара схагаланы санирҽхәа ашьҭахь ауаа зегь ишырбоу «акы уаҧсам» ҳәа стапанча аасымхы сдәықәиҵаргьы ҧсран. Ауха суапа насыкәыршаны ацҳа ашьапаҿы снатәеит. Аухантәарак анцәа сиашьапкуан, абни абрагь абрахь дааимышьҭыразы. Ус, еимыгго ианалаго «Иа, анцәа иџьшьоуп! Иахьала лыҧхала сеилгеит» ҳәа саныҩагыла, сыҧшызар аӡә харантә дшаауаз збеит. Ицә иаҧхьа игылоуп, иҭыҭыныжәга уажәы-уажәы апак-апакҳәа амца ҭҟьоит, дааууеит ихы иқәыжьны. Иара иоуп, шьҭа еилыскааит аха иукуи. Абри сибар џьара дымҩахыҵып сҳәан, амҩаду ахь сыҩкылсит, аха, уаҳа уымҧыит, ихгьы шьҭыимхит. Снеимҳәа-ааимҳәеит. Дшаауац даауеит ихы шьҭымхӡакәа. Исамхцәгьахо ианалага – Уарбан уа иааиуа – ҳәа иқәҿысҭит, аха ихгьы шьҭимхит. Уажәшьҭа сусқәа зынӡа ишҽеимхаз еилыскаан стапанча ааҭысҧаан «ҷақ-мақ» ҳәа быжьқәак аасыргеит. Ани иаауа ицәгьы иаргьы уажәшьҭа исываларц егьрыгым, арахь зныкгьы ихы шьҭыхны дсыхәамҧшыц. – Аат, уара абрагьыжә! Уара узоуп сара иаха ара сзыҷаҧшьаз, уҧсра снапаҿы иҟалараны иҟазаарын – сҳәан, стапанча ихы инақәыскит. Ацә заҵәык сара сахь ихьаҳәны «мшәан, абри ииҭахузеи?» аҳәоушәа исыхәаҧшит, сабрагь дышцац дцоит ихы шьҭымхӡакәа. Ихы иарбаны стапанча шыскыз даасывалеит. – Иҟасҵарызеи? Иҟасҵарызеи? – ҳәа сшыҳәыҵиҳәиҵуаз, данаасывс амашәыр аасыхиргеит, баша-машалагь акәымкәа. Аҳы, шьҭа, ма иара душьыроуп, ма уара уҽушьроуп, уаҳа хәшәы амам. Схы сымагәыхьха изуа, исҳәо сақәымшәо сышгылаз, е-ес, уцаларгь уцала, сабрагь ацҳа днықәсын ацәылашьцара днылаӡит. Аҽны ақалақь сцан, – Баша сшәырҷаҧшьеит, аӡәгьы ҳганахь дықәымлеит – сҳәан, уахьтәи аганахь ала схы сырқьиеит, аха арахь амыхьтә сыхьны сыҟоуп. Аҵыхәтәан, ара сшыҷаҧшьоз амалициаа рыда аӡәгьы издырамызт, сара ҷкәынак усгьы сабаидырри, сҳәан сҽысҟажеит. Мчыбжьык аҟара бжьысит. Ааигәа џьара чарак ыҟан, ачара усгьы уахынланы акәын ианыруаз, саргьы сагханы снеит илашьцаны. Снаган сдыртәеит, схәы снапы асыркырц сгәы шҭаз снаҧшызар, нырцә сҿаҧхьаҵәҟьа сабрагь дтәоуп. Сымҧсит оуп, уажәшьҭа сыҽимырбаӡакәа сышгылаша ауп исхәыцуа. Ҵәыцақәак аанкыланы, уажәшьҭа сцалап ҳәа сгәы ианааҭаск, ани сабрагь сыхьӡ ҳәаны ҿааиҭит. «Оу», сҳәан, санихәаҧш – Ухәрақәа шҧаҟоу баба, ухәрақәа? – ҳәа ҿааиҭит. Аишәа сахыҧан сышцазгьы сгәалашәом. Ашьыжь аиҳабыраа рҿы снеины стапанчагьы нарыҭаны, убри ала уа амалициара сшьапы налысхит.



Нравится
Сироб

Возврат к списку